Çözgütler

Teňňeleri ýasamak üçin ulanylýan usullar ýyllaryň dowamynda özgerdi. Teňňeler ilkinji gezek iki müň ýyldan gowrak wagt mundan ozal gadymy Lidiýa patyşalygynda ýasaldy. Gadymy teňňeleri zarb etmek prosesi örän ýönekeýdi. Ilki bilen, daş ýaly berk ýüze gömülen teňňe gabynyň üstüne kiçijik altyn, kümüş ýa-da mis bölegi goýuldy. Soňra işçi ikinji teňňe gabyny alyp, üstüne goýup, uly çekiç bilen urýardy.

Orta asyr zarbhanalary teňňeleri ýasamak üçin öňünden ýasalan tegelek metal diskleri we wintli press ulanýardylar. Bu el bilen edilýän proses bolsa-da, gadymy zarb etmek prosesinden has aňsat we has yzygiderli hil berýärdi.

Häzirki zaman teňňeleri awtomatiki usulda boşluklary maşyna iberýän gidrawliki teňňe basýan enjamlar bilen zikgelenýär. Enjam doly güýjünde işleýän wagty, press minutda 600-den gowrak teňňe öndürip bilýär. Bu tizlik her ýyl milliardlarça teňňe öndürmeli Birleşen Ştatlaryň zikgehanasy ýaly iş üçin zerurdyr.

Milliardlarça teňňe öndürmek üçin ulanylýan awtomatlaşdyrma sebäpli bu proses çylşyrymly bolsa-da, dünýäniň ähli zarbhanalarynyň ulanýan birnäçe umumy ädimleri bar. Birleşen Ştatlaryň zarbhanasy dünýäde iň uly zarbhanadyr we biz onuň önümçilik prosesine üns bereris.

1. Çig mallary gazyp almak

Pul ýasamak prosesi çig mal gazyp almakdan başlanýar. ABŞ-nyň dürli künjeklerinden we dünýäniň dürli künjeklerinden altyn, kümüş, mis ýa-da beýleki zerur metallary üpjün edýän magdanlar bar. Bu magdanlardan alynýan çig metalyň düzüminde pul ýasamak üçin kabul ederliksiz garyndylar bar.

Zerur bolan metaly almak üçin magdan gazyp almakdan başga-da, Birleşen Ştatlaryň Mintga Zarbahanasy dürli çeşmelerden gaýtadan işlenen metallary hem ulanýar. Bu çeşmelere indi "işlenip bilinmeýän" we dolanyşykdan çykarylan teňňeler girýär. Munuň ýerine, olar zintgahana gaýtarylyp, täze teňňelere öwrülýär.

2. Arassalamak, eremek we guýmak
Çig metal diýen ýaly ähli hapaçylyklary aýyrmak üçin gaýtadan işlenip düzülýär. Käbir teňňeler üçin iki ýa-da ondan köp dürli metallaryň garyndysy gerek bolýar. Refinairlenen metal eredilýär we tehniki şertlerde talap edilýän dürli metallar goşulýar. Mysal üçin, Birleşen Ştatlaryň Zarbahanasy bäş sentlik teňňesini 75 göterim mis we 25 göterim nikel garyndysyndan ýasaýar.

Degişli arassalyk ýa-da garyndy gazanylandan soň, metal külçe içine guýulýar. Bularyň hemmesi uly metal çubuklar bolup, olarda zarbhananyň talap edýän möçberinde metal bar. Degişli arassalygyň gazanylmagyna göz ýetirmek üçin metal prosesiň dowamynda barlanýar.

3. Aýlanyp geçmek
Küläni gerek galyňlyga çenli ýaýmak prosesi uzak we köp zähmet talap edip biler. Külä bir-birine yzygiderli ýakynlaşyp barýan iki berk polat rulonlaryň arasynda ýaýylýar. Bu proses külä ýasalýan teňňe üçin gerek galyňlykda bolan metal zolak ýaýylýança dowam eder. Mundan başga-da, ýaýmak prosesi metaly ýumşadýar we molekulýar gurluşyny üýtgedýär, bu bolsa onuň has aňsat urulmagyna mümkinçilik berýär we has ýokary hilli teňňeleri öndürýär.

Eger ol legirlenen material bolsa, ony boşatmazdan öň ýumşatmak gerek.

4. Boş goýmak
Birleşen Ştatlaryň zikgehanasy takmynan 13 dýuým giňlikde we birnäçe müň funt agramynda bolan metal rulonlaryny ulanýar. Metal rulony açylýar we önümçilik prosesinden egriligi aýyrmak üçin tekizlenýär. Soňra ol häzirki wagtda ýasalýan teňňe üçin degişli galyňlykda we diametrde bolan metal diskleri deşýän maşyndan geçirilýär.

5. Tapmaça
Şu wagta çenli metal boşluklary öndürmek üçin ulanylýan önümçilik prosesi hapa we agyr şertlerde geçirilýär. Kiçi metal galyndylarynyň teňňe boşluklaryna garyşmagy mümkin. Tapmaça maşyn degişli ululykdaky boşluklary teňňe boşluklaryna garyşan islendik daşary ýurt maddalaryndan aýyrýar.

6. Taýýarlamak we arassalamak
Soňra zarbhana teňňe boşluklaryny ýumşatmak üçin ýumşadyjy peçde geçirýär we zarb etmäge taýýarlyk görýär. Soňra boşluklar teňňäniň ýüzünde bolup biljek islendik ýag we hapa aýyrmak üçin himiki wannadan geçirilýär. Zarb etmek prosesinde islendik daşary ýurt materiallary teňňä ornaşyp biler we ony gaýtadan arassalamak gerek bolar.

7. Gynandyryjy
Metall teňňe boşlugyna basyljak dizaýny goramak üçin, her bir teňňe boşlugy biraz kiçelýän we teňňe boşlugynyň iki tarapyna hem galdyrylan metal gyra berýän rulonlar toplumy bolan enjamdan geçirilýär. Bu proses şeýle hem teňňe boşlugynyň dogry diametrde bolmagyny üpjün edýär, şonuň üçin ol teňňe basmak üçin pressde dogry urulýar. Bu prosesden soň, teňňe boşlugy indi planşet diýlip atlandyrylýar.

8. Möhürlemek ýa-da urmak
Indi tagtalar dogry taýýarlanandan, ýumşadylandan we arassalanandan soň, olar indi döwülmäge taýýar. Işewürlik zarb edilen teňňeler awtomatiki usulda minutda birnäçe ýüz teňňä ýetip biljek tizlikde teňňe çykaryş stanogyna berilýär. Kolleksionerler üçin ýasalan subutnama teňňeler el bilen teňňe çykaryş stanogyna berilýär we her teňňe üçin azyndan iki gezek döwülýär.

9. Paýlaýyş
Barlagdan geçen teňňeler indi paýlamaga taýýar. Söwda zarb edilen teňňeler köpçülikleýin saklamak üçin haltalara gaplanýar we dünýäniň çar künjegindäki paýlaýjylara iberilýär. Kolleksion teňňeler ýörite saklaýjylara we gutulara ýerleşdirilip, dünýäniň çar künjegindäki teňňe kolleksiýaçylaryna iberilýär.